Ron Fierst kreeg hulp van Leny van Lieshout van Graeft Voort. (foto Marco van den Broek)
Ron Fierst kreeg hulp van Leny van Lieshout van Graeft Voort. (foto Marco van den Broek)

'In Grave was armenzorg versnipperd'

Na zijn pensionering promoveerde Ron Fierst van Wijnandsbergen aan de universiteit van Tilburg op het onderwerp Fondsvorming van armeninstellingen en middeleeuwse monetaire problematiek in Grave. Zijn proefschrift was niet voor iedereen even toegankelijk. Daarom ligt er nu een 72 pagina's tellend essay dat een goed beeld geeft van de armenzorg in Grave in de eerste helft van de zestiende eeuw.

door Jenneke van Dongen

Ron Fierst: "In mijn werkzame leven heb ik mij beziggehouden met vermogensbeheer en ik heb altijd interesse gehad in de monetaire geschiedenis. Dat ik, toen ik aan mijn proefschrift begon, vervolgens bij Grave terecht kwam is niet verwonderlijk, want Grave kent een zeer rijk archief." Uit dat archief wordt onder meer duidelijk dat in de middeleeuwen armenzorg op een volstrekt anonieme basis plaatsvond. Maar in het begin van de zestiende eeuw werd naar een model van Ieper de armenzorg uit de anonimiteit gehaald.

Goede en gerichte sociale zorg en efficiënte armoedebestrijding was belangrijk voor een stad. Immers, een zekere welstand trok kooplieden aan en zorgde voor meer bloei in de stad en hoe minder bedelaars, hoe minder sociale onrust er in de stad was. "In Grave was de armenzorg erg versnipperd. Jan van Cuyck had weliswaar het Gasthuys gesticht, maar dat was vooral ter meerdere eer en glorie van hemzelf. Daarnaast had je de kerk en particuliere initiatieven, maar die versnippering werkte niet efficiënt. Er moest een centrale instelling komen, die de armen uit de anonimiteit haalde. Die laatste maatregel is volstrekt juist geweest. Dat wij nu met naam en toenaam inzichtelijk hebben gemaakt wie de onontbeerlijke steun kreeg, laat ook zien wat het wezen van een stad in die tijd was."

Uit het archief blijkt dat 330 personen korte of langere tijd afhankelijk waren van de armeninstellingen. Uitgaande van een gemiddeld gezin van vier personen gaat het dan om 80 tot 85% van de hele bevolking van Grave. "En dat is nog buiten de brooddeling, waar elke dinsdag gemiddeld 40 tot 45 personen brood kregen."

In de archieven werd destijds veel gewerkt met afkortingen, ook in de notering van de namen. Daarbij kreeg Ron Fierst hulp van Leny van Lieshout van Graeft Voort. Leny: "Dit essay, waar niet alleen een stuk geschiedenis van Grave in staat, maar letterlijk wie wat kreeg, geeft ook een schat aan informatie voor genealogen. Meestal kun je alleen informatie terugvinden over dat handjevol rijke inwoners doordat koopaktes van land of huizen bewaard zijn gebleven. Over degenen, die niets hadden, is nu dus ook wat terug te vinden."

Het essay van Ron Fierst is een uitgave van Graeft Voort en werd gesponsord door de stichting Erfgoed Maaszicht. Op 5 augustus zal aan burgemeester Roolvink en wethouder Henisch een exemplaar van het essay overhandigd worden. Maar vanaf nu is het essay al te koop in het Graafs Museum. Voor 13,50 euro krijgt de lezer een schat aan informatie over Grave in de zestiende eeuw.

Meer berichten